Een Amerikaanse Jezus in het Witte Huis

Inleiding: Jezus in het Witte Huis

Het zal maar weinigen ontgaan zijn; in de Verenigde Staten dient zich een bijzondere vorm van christendom aan. Dit blijkt niet alleen uit de memes die de Amerikaanse president de wereld instuurt. Ook Pete Hegseth, de Minister van Defensie, strooit al geruime tijd met verwijzingen naar de Bijbel, waarbij hij deze al naar gelang graag aanpast aan de Amerikaanse politieke agenda. Hij noemt de oorlog tegen – wat hij noemt – de “barbaarse wilden” van het Iraanse regime een “heilige oorlog” en herhaalt voortdurend dat God met zijn almachtige voorzienigheid aan de zijde van de Amerikanen staat. Om nog maar te zwijgen van de inmiddels beruchte tatoeage van het Jeruzalemkruis op zijn borst en de term “deus vult” op zijn arm – God wil het. Dit is de term waarmee volgens de bronnen paus Urbanus II in 1095 opriep tot een eerste kruistocht. Ook vice-president JD Vance spreekt graag over God en zijn geloof en de noodzaak dat de Amerikaanse samenleving vanuit het christelijke geloof moet worden opgebouwd. Hegseth en Vance zien de Amerikaanse macht als een religieuze opdracht. Als klap op de vuurpijl besloot de Amerikaanse president onlangs om een internetgevecht met paus Leo XIV aan te gaan en postte hij een illustratie van zichzelf als Jezus de genezer en – later – van zichzelf waarin hij wordt omhelst door Jezus. “De radicaal-linkse gekken vinden dit misschien niet leuk, maar ik denk dat het heel leuk is!!!” provoceerde hij op Truth Social. Vance probeerde uit te leggen dat het maar een grapje was. Toch is de illustratie van Trump als Jezus een pakkend voorbeeld van de fusie van politiek en religie in het huidige Witte Huis.

Amerika heeft altijd geworsteld met de koppeling van politieke macht en religieuze vrijheid en symboliek. Maar de laatste ontwikkelingen tonen een nieuwe vorm van radicalisering, met name onder Amerikaanse evangelicals en, in mindere mate, bij conservatieve rooms-katholieken, waarbij een fusie lijkt op te treden van politiek en christendom. Wat is hier aan de hand?

Witte evangelicals

Al sinds de eeuwwisseling, en met name sinds de COVID-periode, is een deel van de Amerikaanse witte evangelicale christenen sterk gepolitiseerd en gepolariseerd. Hoewel het percentage witte evangelicale christenen sterk terugloopt (van 23% in 2006 naar 13% in 2024) is de groep electoraal invloedrijk. 10% van alle Amerikanen identificeert zich als ‘christelijk nationalist’. De laatste jaren kunnen zij rekenen op een grote groep supporters (zo’n 20% van alle Amerikanen), die niet per se naar een kerk gaan maar online met het gedachtegoed sympathiseren en de identiteit van Amerika sterk linken met conservatief-christelijke normen en waarden.

Nieuwe evangelicals en spirituele oorlogvoering

Tot het einde van de vorige eeuw waren Amerikaanse conservatieve christenen vooral bezig met sociaal-ethische thema’s zoals abortus en probeerden zij daar stevig tegen te lobbyen. Bekering, dat Jezus in ieders hart moest komen, was verreweg hun belangrijkste thema. Gaandeweg werd deze beweging politieker en zagen velen dat de strijd tussen goed en kwaad ook om en in het Witte Huis moest worden gevoerd. Een gepolitiseerde vorm van Amerikaans christendom verscheen. Deze verspreidde zich niet langer primair via kerken, maar vooral via online influencers en predikers die zich “profeten” en “apostelen” noemden. Zij riepen op tot een spirituele strijd tegen de macht van de duivel, tot het opeisen van Amerika voor God en tot onvoorwaardelijke steun aan Israël. Zij organiseerden zich losjes in de New Apostolic Reformation (NAM), opgericht door C. Peter Wagner. Een theologie die in deze context is ontwikkeld, is de zogenaamde “dominion theology”. Deze theologie gaat ervan uit dat christenen in Amerika en wereldwijd de opdracht hebben om de samenleving van binnenuit te veranderen en te ‘christianiseren’. Dit gebeurt niet meer zozeer door bij politici te lobbyen, zoals de oude evangelicals nog deden, maar door zelf in het centrum van de politieke macht te treden. De nieuwe evangelicals drukken zich sterk uit in termen van spirituele oorlogvoering en strijd (spiritual warfare). Het draait hierbij niet langer uitsluitend om bekering, maar om een transformatie van de gehele samenleving, gericht op het voorbereiden van Amerika als christelijke natie op de apocalyptische eindtijd. Een van de domeinen waar christenen daarom aan de knoppen zouden moeten zitten is de politiek, met als wereldlijk machtscentrum het Witte Huis.

Trump als Messias

Tijdens Trumps eerste campagne voor de verkiezingen van 2016 verscheen hij regelmatig op massabijeenkomsten van de NAM en andere bewegingen waar hij voor zich liet bidden. Influencer en ‘apostel’ Lance Wallnau (meer dan een miljoen volgers op Facebook) droeg sterk bij aan de mythevorming rondom Trump in deze tijd: Trump zou de messiaanse leider van de eindtijd zijn. Zoals koning Cyrus in de Bijbel als niet-jood goed was voor Israël, zo is Trump als niet-christen goed voor Amerika. Trump zou ook, zo profeteerde Wallnau, twee termijnen dienen. Hij diende inderdaad een eerste termijn. Maar toen een tweede eerst niet leek te komen, zagen veel supporters van de NAM het werk van de duivel in Trumps verlies. Een aantal van hen deed mee met de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.

Trump en de evangelicale kiezer

Tijdens Trumps campagne voor de verkiezingen van 2024 leek religie een minder grote rol te spelen dan voorheen. Dat is niet verwonderlijk. Bij de verkiezingen van 2016 en 2020 stemde 80% van de witte evangelicals op hem. In 2024 zou dat niet anders zijn (leden van andere protestantse kerken stemden (veel) minder op Trump). Het evangelicale electoraat had hij sowieso na vier jaar Joe Biden al in zijn broekzak. Wel treiterde Trump zijn aanvankelijke tegenkandidaat Biden door hem met de duivel te vergelijken en claimde hij na de aanslag op zijn leven in 2024 door God gered te zijn omdat hij nog een grote rol te vervullen had voor de Verenigde Staten. De loyaliteit van de evangelicals had Trump al verzekerd door een White House Faith Office tijdens zijn eerste termijn op te zetten. Paula White, de directeur van het Office, is een uitgesproken volgeling van Jezus èn Trump en schuwt het niet beiden met elkaar te vergelijken.

Postliberaal christendom

Vice-president JD Vance, volgens velen de Republikeinse presidentskandidaat voor 2028, is geen evangelical maar bekeerde zich in 2019 tot het rooms-katholieke geloof en publiceert daar binnenkort een boek over. Vance wordt geïnspireerd door een stroming onder conservatieve katholieken die ook wel ‘post-liberaal rechts’ wordt genoemd. Dit is  een losse beweging die het belang van de gemeenschap boven individuele vrijheid stelt en daarmee een kritiek is op liberaal individualisme. Deze controversiële benadering, die zowel gesteund als bekritiseerd wordt binnen de katholieke kerk, omvat ook het inzetten van staatsmacht om religieus-politieke doelen te bereiken.

Trump, Vance, en de paus

Postliberale rooms-katholieken zijn in principe wel loyaal aan de paus, maar dit is zeker niet vanzelfsprekend. Het leek er dan ook even op dat Vance door de Jezus-memes van zijn president in verlegenheid zou worden gebracht. Maar hij reageerde door Trumps acties te bagatelliseren en de paus te bekritiseren; die moest vooral voorzichtig zijn als hij het over theologie had. Vance wees de paus op een traditie van “1000 jaar” van rechtvaardige oorlogvoering, een traditie waarvan de laatste pausen afscheid hebben genomen. Vance heeft dan ook niet helemaal ongelijk. In de geschiedenis hebben vorsten vaak gestreden met de overtuiging God aan hun zijde te hebben en hebben pausen regelmatig opgeroepen tot een gewapende strijd. Dat Vance God aan de Amerikaanse zijde ziet vechten staat dus zeker wel in een bepaalde traditie. Maar deze is al geruime tijd geen onderdeel meer van het pauselijk spreken.

Religie en politiek

Deze ontwikkelingen hebben vat gekregen op de Amerikaanse regering. Religieuze thema’s hebben zo op z’n minst invloed op politieke besluitvorming, bijvoorbeeld op de Israëlpolitiek van de Verenigde Staten, op bredere perspectieven op het Midden-Oosten, inclusief Iran, op de abortuswetgeving, op LHBTI+-thema’s in het onderwijs, maar vooral op de eigen politiek als een beleid dat in dienst staat van een goddelijk plan. Al Trumps acties verkrijgen hierdoor betekenis binnen het bredere schema van Gods voorzienigheid, zoals Hegseth dat zou uitdrukken.

Christelijk protest

Hoewel veel Amerikanen die voorheen niet zoveel met religie hadden deze nationalistische variant wel zien zitten, is er juist ook een bonte groep christenen, katholieken, baptisten, evangelicals, die vinden dat de religieflirt van het Witte Huis fundamenteel indruist tegen hun geloof. Zij noemen het zelfs een ketterij. Een paar weken geleden hebben zij een Manifesto geüpload dat door honderden religieuze leiders werd ondertekend. De taal loog er niet om. Zij zien een nationalistisch christendom verschijnen waarbij religie volledig afhankelijk wordt gemaakt van een politieke agenda. Maar deze beweging is nog vrij marginaal.

Hoe zal dit aflopen?

Ondertussen worden Wallnau’s online preken steeds duisterder terwijl hij het einde der tijden ziet naderen. Of deze beweging doorzet, valt nog maar te bezien. Religie die zich al te zeer met de macht verbindt dreigt met diezelfde macht ten onder te gaan. De associatie van de evangelicals met de Trump-regering zal daarom, zo durf ik te voorspellen, op de lange termijn niet in hun voordeel blijken te zijn en zelfs leiden tot een verdere secularisering van de Amerikaanse samenleving. Maar ik ben natuurlijk maar een wetenschapper, en geen profeet…

Lucien van Liere

Foto: Public Domain / Wiki Commons / Donald Trump (2026-04-12). Truth Details. Truth Social. Archived from the original on 2026-04-13.